Grzyby jadalne w Polsce – 10 najpopularniejszych gatunków. Jak je rozpoznać i gdzie szukać?

1. Borowik szlachetny, czyli prawdziwek – jeden z najbardziej poszukiwanych grzybów jadalnych

Piękny i szlachetny grzyb, którego nazwa zobowiązuje. Wymarzone trofeum dla większości grzybiarzy. Kocha lasy świerkowe, ale znajdziecie go też pod innymi drzewami. Można go wszechstronnie wykorzystywać w kuchni – jest świetny do marynowania, duszenia, suszenia (kilka suszonych prawdziwków nada potem smak wigilijnemu barszczykowi czy kapuście) i jajecznicy. Ma jadalnych kuzynów – borowika sosnowego, usiatkowanego i ciemnobrązowego, którzy też są bardzo smaczni.

Jak rozpoznasz borowika szlachetnego? Jego kapelusz może mieć od 5 do 25 cm średnicy. Jest w odcieniach brązu — od jasnego do ciemnego, nie ma czerwonego odcienia. Trzon jest potężny, młody bardzo pękaty. Ma biały kolor, ewentualnie lekko brązowy, a na jego powierzchni można dostrzec siateczkowy wzór. Miąższ pachnie przyjemnie, grzybowo Występuje od lipca do października.

2. Podgrzyb brunatny – popularny grzyb jadalny polskich lasów

Podgrzyb, popularnie nazywany podgrzybkiem, jest najczęściej i w największej ilości zbieranym grzybem w naszym kraju. Nadaje się do wszystkich przetworów i suszenia, jednak nie można go jeść na surowo, bo jest trujący.

Uwielbia gospodarcze lasy sosnowe (sosny, mchy, jagody, jałowiec), czyli takie, których w Polsce jest najwięcej.
Ma charakterystyczny trzon w jasnych odcieniach brązu, a jego rurki są żółte, ale gdy się ich dotknie, sinieją i zielenieją.
Zależnie od warunków może mieć cieńszy lub grubszy trzon, spękany albo wywinięty kapelusz.

Na największe zbiory podgrzyba można liczyć we wrześniu i październiku. Gdy znajdziesz jednego podgrzybka, warto rozejrzeć się za kolejnymi, bo często rośnie w rodzinach.

3. Podgrzybek zajączek – jak wygląda i gdzie rośnie?

Zajączek kusi, gdy z trawy wygląda jego pokryty delikatnym meszkiem kapelusz, któremu zawdziecza nazwę. Lubią go grzybiarze, ale uwielbiają też czerwie, więc starsze okazy często do niczego się nie nadają. Szczególnie, że z upływem czasu robią się bardziej wodniste, gąbczaste, mało apetyczne.
Najlepsze są młode zajączki o aksamitnych kapeluszach.
Te kapelusze które warto zbierać z górną, niezdrewniałą częścią trzonu.
Trzon tego grzyba jest jasnobrązowy, a rurki wyraźnie żółte. Występuje od sierpnia do października w lasach iglastych i mieszanych.

4. Koźlarz babka – grzyb jadalny, którego warto szukać pod brzozami

Koźlarze mają charakterystyczną budowę, ale przy oznaczaniu gatunku zawsze trzeba oceniać cały owocnik oraz miejsce, w którym wyrósł. 

Koźlarze mają charakterystyczną budowę i biało-czarne lub białe trzony (proste albo wygięte) gęsto pokryte kosmkami, przez co przypominają pień brzozy.
Pod tymi drzewami zreszta najczęściej rosną, lubią być w grupach, więc kiedy znajdziesz jednego, uważnie rozgladaj sie wokół. Ich kapelusze są brązowe, ale zdarzają się też białe. Rurki białawe za młodu, ciemnieją z wiekiem.

Znajdziecie je od czerwca do października. Dobre do suszenia, w gotowaniu bardzo chłoną wodę i mogą się rozpadać, szczególnie te starsze.

5. Koźlarz pomarańczowożółty i koźlarz czerwony – efektowne grzyby jadalne

Dwa bardzo do siebie podobne gatunki koźlarzy, które wyglądają jak ósmy cud świata, szczególnie młode owocniki. Oba mają kapelusze w odcieniach pomarańczowego (niekiedy bardzo intensywnego), które mogą osiągnąć nawet 20 cm i podobne wzory na trzonach, ale różnią się siedliskiem: koźlarz pomarańczowożółty woli brzozy, a czerwony – osiki, ewentualnie dęby. Występują od czerwca do października.
Nadają się do wszystkiego. W przeciwieństwie do koźlarza babki zachowują twardość do późnych faz rozwojowych, a ich trzon nie staje się włóknisty. Nawet te wielkie często są cudownie mięsiste i odporne na robaki. Ale uwaga: nie należy jeść ich na surowo, nadają się do jedzenia tylko po obróbce cieplnej.

6. Maślak zwyczajny – gdzie rośnie i kiedy go zbierać?

Grzybiarze mają do niego mieszany stosunek, ze względu na śluzowatą skórkę na kapeluszach, którą bardzo ciężko się obiera. Ale warto dać mu szansę, bo jest wartościowy i smaczny, szczególnie jako marynowany. Nieźle smakuje też duszony i smażony, choć zachowuje śluzowaty charakter.
Najlepsze, ale i najtrudniejsze w obróbce, są młode, twarde owocniki. Starsze wchłaniają wodę i szybko są atakowane przez czerwie. Znajdziesz go od sierpnia do października w pobliżu sosny zwyczajnej, lubi suche, piaszczyste grunty.

Przepis na marynowane maślaki

• marynowane maślaki

7. Kurka, czyli pieprznik jadalny – jak wygląda i gdzie jej szukać?

Charakterystyczny złocisty grzybek, który potrafią rozpoznać nawet ci, którzy grzybów nie zbierają. Rośnie w koloniach. Kurka jest smaczna, chociaż nieco twarda i ciężkostrawna, ale jej ogromną zaletą jest długa trwałość i odporność na czerwie.  Pieprzniki lubią lasy liściaste i iglaste, a spotkasz je w nich od czerwca do października. Nieprawne oko może pomylić pieprznika z lisówką pomarańczową, która wywołuje niestrawność. Kurki świetnie sprawdzają się w wersji duszonej, smażonej, marynowanej i kiszonej, pyszne są w jajecznicy i na tarcie. Jeżeli chcesz je zamrozić, pamiętaj wcześniej zblanszować je lub obsmażyć, bo inaczej mogą być gorzkawe.

Więcej cech charakterystycznych oraz podobne gatunki pokazujemy w osobnym poradniku: jak wygląda kurka i z czym można ją pomylić.

Jeśli wracasz z lasu z pełnym koszykiem, zobacz też, jak oczyścić kurki z piasku.

8. Gąska niekształtna – późnojesienny grzyb jadalny

Szare, błyszczące kapelusze gąsek, osadzone na białych trzonach, ukrywają na piaszczystych glebach lasów sosnowych, w mchach. Wcale nie jest łatwo je znaleźć i trzeba bardzo uważać, by nie uszkodzić ich grzybni, która porozrywana wysycha (wykręcaj je delikatnie, a dziurę zasklepiaj mchem). W lasach (lubią te sosnowe, na piaszczystych glebach) znajdziesz je od września, nawet do grudnia, ale najlepszy czas na zbiory gąsek to przełom października i listopada. Gąski uchodzą za przysmak. Są świetne do marynowania, pysznie smakują też usmażone na maśle.

9. Pieczarka łąkowa – jadalny grzyb, przy którym trzeba zachować szczególną ostrożność

Pieczarka łąkowa występuje przede wszystkim na łąkach, pastwiskach i innych terenach trawiastych. Jej blaszki zmieniają barwę wraz z wiekiem owocnika – u młodszych są różowawe, później stopniowo ciemnieją.

Dziko rosnących pieczarek nie powinno się jednak zbierać na podstawie jednej cechy, np. koloru blaszek. W terenie można spotkać zarówno niejadalne i trujące gatunki pieczarek, jak i inne grzyby blaszkowe, z którymi pomyłka może być niebezpieczna. Jeśli nie potrafisz pewnie rozpoznawać dzikich pieczarek, pozostaw je w miejscu, w którym rosną, albo skonsultuj znaleziony okaz z grzyboznawcą.

10. Mleczaj rydz – pomarańczowy przysmak z polskich lasów

Rude kapelusze w kształcie lejka to obiekt pożądania wielu grzybiarzy. Rydz ma pomarańczowy trzon i blaszki, a po zerwaniu wydziela pomarańczowe mleczko, które po chwili smakuje nieco gorzko. Tak go rozpoznasz. Rydze lubią rosnąć w towarzystwie sosen, występują od sierpnia do października. Uchodzą za prawdziwy przysmak, szczególnie te smażone na maśle albo duszone w śmietanie.

Przepis na danie z rydzami

• kaczka z rydzami

" Czy wiecie, którego dnia Bóg stworzył grzyby? Ja wiem: w piątek, gdy kończyły się moje wakacje i za kilka dni musiałam wracać do Warszawy. Pojawiły się wczesnym rankiem w konopackich lasach i jakimś cudem wszyscy od razu się o tym dowiedzieli. Pamiętam to doskonale. Wciąż mam przed oczami majestatyczne sosny, mgły pasmami unoszące się nad wrzosowiskiem i błyszczące kapelusze podgrzybków. I nas, bezpardonowo zakłócających to misterium przyrody.

Tak, pamiętam doskonale, jak siedzę na masce dużego fiata 125p, obok mój kuzyn Filip, na bagażniku inne dzieciaki. Wuj Hubert – idol mojego dzieciństwa – pruje Szerszeniem (dziedziczne imię fiatów w naszej rodzinie) przez las z rykiem 1,5-litrowego silnika. Samochód jest śliski i trzeba się mocno trzymać, żeby nie spaść. Wszyscy obserwują pobocze. Na pierwszy krzyk: „Grzyb!” zatrzymujemy się. (...)"

Inspiracją do powstania pierwotnej wersji tego artykułu była książka Zofii Leszczyńskiej-Niziołek „Polowanie na grzyby”, której Weranda Country została patronką medialną. Znajdziesz w niej więcej opowieści o grzybobraniu, gatunkach spotykanych w polskich lasach oraz kulinarnym wykorzystaniu grzybów.

Zdjęcia: „Polowanie na grzyby” (Wydawnictwo Buchman), Shutterstock

Zobacz więcej inspiracji w kompilacji przepisów na dania z grzybami 

Artykuł powstał z pomocą narzedzi AI.