Raniuszek zwyczajny – mały ptak z długim ogonem. Jego wygląd, zachowanie i rola w ekosystemie.
Zwierzęta w naturzeJest malutki, waży zaledwie kilka gramów, ale jeśli dostrzeżesz go między gałązkami, zwróci twoją uwagę. Wygląda jak mała, puchata kulka z absurdalnie długim ogonem. To raniuszek (Aegithalos caudatus), drobny mieszkaniec lasów liściastych i mieszanych. W zeszłym roku dostał tytuł Ptaka Roku, ale ptasi symbolem jest od dawna, widnieje bowiem w logo OTOP (Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków).
Czy raniuszek to sikora? Wyjaśnienie częstego błędu
Ten maleńki ptak waży zaledwie dziewięć gramów, a ze względu na kulisty biały tułów i długi ogon, niektórym kojarzy się z małą watą cukrową na patyku.
Raniuszek zwyczajny ma białą główkę i brzuch, czarny grzbiet i ogon, a do tego trochę różowych piórek na dole ciała i nad skrzydłami.
Na zachodzie Polski spotkamy też raniuszka czarnobrewego, który od zwyczajnego różni się czarną brewką nad okiem.
Co ciekawe u tego gatunku samica i samiec są do siebie bardzo podobne.
Raniuszki długo zaliczano go do rodziny sikor, ale przez swoją odrębność doczekały się własnej rodziny - raniuszków.
Kiedy najłatwiej obserwować raniuszki?
Zdecydowanie łatwiej zaobserwować tego ptaszka zimą, gdy nie ma liści na drzewach. W tym czasie, zanim zacznie się okres lęgowy, raniuszki szukają pożywienia w stadach, nie tylko własnych braci, ale też sikorek.
Zobacz też: Paszkot – ojciec idealny w świecie ptaków
Gdzie spotkasz raniuszka?
Raniuszek zamieszkuje niemal całą Eurazję, od Europy po Azję. Preferuje lasy liściaste i mieszane, ale chętnie odwiedza też parki, aleje i wiejskie zadrzewienia.
W Polsce jest średnio licznym ptakiem lęgowym – szacuje się, że gniazduje tu od 70 do 140 tysięcy par, na terenie całego kraju, głównie na nizinach i do wysokości 1100 m n.p.m.
Na wsiach, gdzie krzewy i stare sady tworzą idealne schronienie, staje się częstym gościem, szczególnie jesienią i zimą.
Obserwować raniuszka najlepiej jest wczesnym rankiem (nie bez kozery tak właśnie się nazywa) lub późnym popołudniem, gdy buszuje w zaroślach, przeskakując z witki na witkę w akrobatycznych pozach – zwisa do góry nogami, huśta się na końcu gałązki.
Jak wygląda raniuszek zwyczajny i po czym go rozpoznać
W tych manewrach równowagę pomaga mu utrzymać długi ogon. Żeby go przywabić w pobliże domu, karmnik wśród krzewów i wrzuć do niego łuskany słonecznik, siemię lniane czy kule tłuszczowe z drobnymi ziarnami. Z dużym prawdopodobieństwem przyciągną te ciekawskie ptaszki, zwłaszcza w mroźne dni, gdy ich słaby dziobek nie radzi sobie z twardym pokarmem. Zimą stada raniuszków, liczące nawet kilkadziesiąt osobników, koczują blisko ludzkich siedlisk, tworząc głośne, ćwierkające chmury – ich miękkie "si-si-si" zdradza obecność z daleka.
Czym odżywia się raniuszek latem i zimą?
Raniuszek latem żywi się owadami: mszycami pająkami, larwami i jajami bezkręgowców, będąc nieustannie w ruchu, przeszukując korę i liście. Jesienią uzupełnia dietę miękkimi jagodami i nasionami, nieświadomie rozsiewając je w locie, czym wspiera regenerację roślinności. Raniuszek to stworzenie towarzyskie i społeczne. Zimą, w stadach, trzyma się razem dla ciepła – wtulone w siebie kulki piór przetrwają mrozy, a wiosną stado rozpada się na pary.
Zobacz też: Dokarmianie ptaków zimą – jak robić to mądrze i czym karmić ptaki, by im nie zaszkodzić?
Lęgi raniuszka – budowa gniazda i opieka nad potomstwem
Sezon lęgowy zaczyna się w kwietniu: para buduje wtedy misterny kokon z mchu, porostów i pajęczyn, wyściełany piórami i zawieszony w rozwidleniu gałęzi. Samica znosi 8-12 jaj , wysiaduje je 12-13 dni, dokarmiana przez samca; pisklęta opuszczają gniazdo po 2-3 tygodniach. Ale ciekawostka! Jeśli para straci jaja lub potomstwo, często przyłącza się do innej pary i pomaga jej wychowywać młode.
Jaką rolę raniuszek pełni w przyrodzie?
W Polsce raniuszek jest pod ochroną ścisłą, ale i tak nie ma łatwo – jego gniazda niszczą drapieżniki, a zima bywa dla tego gatunku trudna.
Jego rola w przyrodzie jest nieoceniona: nie tylko zjada szkodniki, kontrolując populacje mszyc i pająków, chroniąc drzewa i uprawy, ale rozsiewa nasiona owoców, którymi się żywi jesienią i zimą. Wspiera bioróżnorodność lasów i ogrodów. Warto go docenić.
I obserwować. To co, wypatrzysz raniuszka?
Czytaj dalej: Sójka łobuzica: utrapienie myśliwych i postrach działkowców
Tekst: Agnieszka Wójcińska
Zdjęcia: Shutterstock i materiały OTOP