Rozpoczęło się rykowisko jeleni – do kiedy trwa, dlaczego jelenie ryczą i gdzie ich słuchać?

Kiedy zaczyna się rykowisko jeleni i ile trwa?

W Polsce rykowisko jelenia szlachetnego rozpoczyna się zwykle około połowy września i trwa mniej więcej do połowy października. Nie jest to jednak sztywna data. Chłodne, pogodne i bezwietrzne noce sprzyjają intensywnemu ryczeniu, natomiast silny wiatr i opady mogą czasowo wyciszyć aktywność głosową jeleni.

Dlatego pytanie „kiedy jest rykowisko?” najlepiej rozumieć jako przedział sezonowy, a nie konkretny weekend. W jednym roku najmocniejszy koncert może przypaść wcześniej, w innym później.

Rykowisko to czas, kiedy samce starają się imponować samicom, ale również odstraszać konkurentów. Ich ryki, a także walki o dominację, tworzą niepowtarzalny spektakl, który przyciąga zarówno miłośników przyrody, jak i myśliwych.

Zobacz też: Najlepsze miejsca do obserwacji dzikich zwierząt w Polsce

Kiedy jeleń zrzuca poroże?

Jeleń zrzuca poroże zwykle raz w roku, na przełomie lutego i marca. Proces ten jest naturalną częścią cyklu życiowego samców jeleni, które po zakończeniu okresu godowego i zimy zaczynają tracić swoje imponujące poroże. Zrzucenie poroża pozwala im na rozpoczęcie wzrostu nowego, większego i silniejszego poroża, które będzie gotowe przed kolejnym rykowiskiem. Na wzrost nowego poroża wpływa wiek, zdrowie oraz warunki środowiskowe, a cały proces trwa kilka miesięcy.

Zobacz też: Jak wygląda samiec sarny, a jak samica, i gdzie można je spotkać?

O której godzinie najlepiej słuchać rykowiska?

Największą szansę na usłyszenie byków mamy wieczorem, w nocy i o świcie, kiedy w lesie jest spokojniej. Szczególnie dobrze słychać rykowisko podczas chłodnej, bezwietrznej pogody. Nie podawaj jako uniwersalnej reguły „dokładnie godzinę przed świtem” – aktywność zależy od miejsca, pogody i przebiegu rykowiska.

Jak rozpoznać samca dominującego, czyli byka stadnego?

Byk stadny to samiec, który dominował w rywalizacjach z innymi bykami i zdobył prawo do kontrolowania chmary, czyli grupy samic. Jego zadaniem jest nie tylko zapłodnienie samic, ale również ochrona swojego haremu przed rywalami.

Samca dominującego można rozpoznać po jego pewnej postawie, imponującym porożu i donośnych rykach. To on zazwyczaj prowadzi stado na łąki i pola, gdzie jelenie podczas rykowiska żerują i przygotowują się do zimy.

Zobacz też: Jesienna migracja ptaków w Polsce. Jakie gatunki możemy obserwować i jak stworzyć ogród przyjazny ptakom?

Jak bezpiecznie obserwować rykowisko?

Rykowiska najlepiej słuchać z dystansu, np. z obrzeży lasu lub dróg i miejsc, z których nie trzeba podchodzić bezpośrednio do zwierząt. Byki są w tym okresie silnie pobudzone i spotkanie z bliska może być niebezpieczne.

Nie podchodź do chmary, nie próbuj zaganiać zwierząt do zdjęcia i nie płosz ich światłem ani hałasem. Po zmroku poruszaj się ostrożnie i pamiętaj, że wrzesień jest również okresem intensywnej gospodarki łowieckiej – przed wyprawą warto sprawdzić lokalne komunikaty i zasady dostępu do lasu.

Czyje ryki jeszcze słychać w lesie?

Rykowiskami nazywamy tylko gody jeleni szlachetnych.  Łosie w tym samym czasie wpadają w miłosny amok, ale obwieszczają go niosącym się wśród drzew doniosłym stękaniem i buczeniem (dlatego ich gody to bukowisko). Nie są tak agresywne jak jelenie, które potrafią zaciekle walczyć rogami, nie tworzą też haremu. Znajdują sobie klępę, spędzają z nią kilka dni, a gdy zrobią jej dziecko – szukają innej.

Trochę później,  bo od połowy października do połowy listopada, trwają bekowiska, czyli zaloty danieli. Samce porzucają męskie towarzystwo i głośnym chrapliwym beczeniem przywołują łanie. Potrafią zwabić nawet kilka i zazdrośnie ich strzegą przed rywalami. Ale tylko przez dwa tygodnie. Gdy je zapłodnią w rujowisku (kopią racicami w ziemi głębokie kołyski, które oznaczają moczem), ruszają do kolejnych partnerek. Gody mają też jelenie sika – najrzadsze, spotykane głównie w lasach pod Pszczyną lub nad Zalewem Wiślanym. Poznasz je po jasnych plamach i ciemnej linii grzbietu, ale prędzej usłyszysz charakterystyczne… gwizdanie. Nie trop ich raczej z aparatem, bo są jeszcze bardziej bojowe niż jelenie szlachetne. Lepiej się dyskretnie wycofaj.

Jeśli zaś na obrzeżu lasu dobiegnie cię odgłos przypominający szczekanie, to prawdopodobnie spłoszony kozioł sarny, który w ten sposób ostrzega innych, że na teren wtargnął jakiś obcy.  On ma już gody za sobą, jego partnerki są już w ciąży, przez ponad cztery miesiące utajonej – zapłodniony zarodek jest uśpiony w macicy, zagnieździ się i zacznie rozwijać dopiero w styczniu. Młode urodzą się w maju, po 10 miesiącach (owoc zimowej rui przychodzi na świat po ciąży trwającej 4,5 miesiąca).

Jeśli wybierzesz się do lasu posłuchać miłosnych ryków, gwizdów, buczenia i beków, to nie perfumuj się, włóż maskujące ubranie i bądź cicho. Nie podchodź za blisko, bo dzikie zwierzęta w rui są porywcze i niebezpieczne.

Kiedy jest rykowisko jeleni?

Najczęściej od połowy września do pierwszej połowy października. Intensywność zależy od pogody.

Ile trwa rykowisko?

Zwykle kilka tygodni. Silny wiatr i opady mogą czasowo wyciszyć jelenie, ale nie oznaczają końca sezonu.

Kiedy najlepiej słuchać rykowiska?

Wieczorem, w nocy i o świcie, szczególnie przy chłodnej i bezwietrznej pogodzie.

Czy podczas rykowiska jelenie są niebezpieczne?

Byki są silnie pobudzone i mogą reagować inaczej niż zwykle. Dlatego należy obserwować je z dużego dystansu i nie próbować podchodzić do chmary.

Czym różni się rykowisko od bekowiska?

Rykowisko to okres godowy jeleni szlachetnych. Bekowiskiem nazywa się gody danieli, które rozpoczynają się później, zwykle w październiku.

Tekst: Joanna Halena & Antonina Rzeszotarska przy wspraciu narzędzi AI, zdjęcia: Shutterstock